

——
ULerato noKhanyisa baya kumtapo wolwazi wangakubo emva kokuphuma kwesikole. Bayokwenza umsebenzi wabo wasekhaya wesikole.
“Usho kanje? Mina angiboni kanjalo!” kusho uKhanyisa.
“Kudala ngeminyaka yawo-1950 ngesikhathi lapha eNingizimu Afrika kuqala uhulumeni wobandlululo,” kuqala uKhanyisa.
“Kusukela kudala ngo-1912, abantu besifazane babevele sebeqalile ukubhikishela uhlelo lodompasi lapha eNingizimu Afrika.
“Kusuka kuhulumeni wababezophatha izwe kuya kuhulumeni wobandlululo isimo sashintsha saba sibi kakhulu.” kusho uKhanyisa.
Lapha kumtapo wolwazi bahlala etafuleni elisekhoneni. UKhanyisa waqhubeka ehlebeza.
“Ngonyaka ka-1956, abantu besifazane base Ningizimu Afrika bahlela imashi enkulu eyayilwa nemithetho emisha yokuphathwa kodompasi ababenzelwe abesifazane.
“Kwakuwusuku oluhle! Abesifazane abalinganiselwa ezinkulungwaneni ezingamashumi amabili bahlanganyela kule mashi. Ababeyihola kwaku ngoLillian Ngoyi, uRahima Moosa noBertha Gxowa.
“Manje, kwase kwenzekani emva kwalokho?” kubuza uLerato. “Bama balinda undunankulu. Balinda buthule kwaze kwaphela imizuzu engamashumi amathathu, belindile.
“Le mashi yabesifazane ingumbhikisho ongasoze ukhohlakale kumlando wethu. Emva kokubusa kukahulumeni wentando yeningi, usuku lomhla ziysishiyagalolunye ku-Agasti lwamiswa lwaba yiholide, usuku esihlonipha ngalo abantu besifazane siphinde sigubhe nokubaluleka kweqhaza abalibambile emiphakathini.
ULerato wathi, “Hhayi, kufanele ngabe waphasa ngamalengiso kulo msebenzi!”
——Imibuzo
——Izincwadi ezikulolu chungechunge
——


