

PÇÌ‚rÇ ma ! Arà !
AmpÇrÇ n fÇl wuu naa atÉ© ri mpaÌ nÉ–Çn kÇbaja n'ÊŠto kaasapÉ©Ì Gabɔŋ kaatÇna nÉ©, gÊŠÉ–o gÊŠÉ–Çn nÉ©.
GÊŠÉ–o gÊŠÉ–e kagÉ©cɩɩca, gÊŠyo gÊŠbÊŠmbÉ”nÉ” Å‹gÊŠÉ–ee kÉ©la É© shemelaÅ‹ awu ma, laÅ‹ na ÊŠto kaasapÉ©Ì gaÉ–e ga na É–a.
Ɖaa É© cee É–a ba na lo gaÉ–u gaÉ–e ma, baa njÇÅ‹ ba na tɔɔ tam na na yɛɛ gasapÉ©Ì gaÉ–e kansono. BoÉ–oboÉ–o, É©yupi na gÉ©yofopɔɔ kabÊŠto bÊŠfÉ”lÉ© bÊŠ ba na toÅ‹o na ce na ma na.
Baa bÉ”kɔɩ apaÅ‹a na, shee gapapiri gaÉ–e nÉ© kÇbaja baÉ–Çn ba pɩ̂ n'É©jɩʊ É–aa gÇÅ‹ kÉ©ja ma, gÊŠÉ–o nÉ©. GÊŠyo kaamana jÉ© ba na tÉ© É©, bannÉ©nÉ© kÊŠÉ–Çn aÉ–e tÉ© kÇ giÉ–igbo.
Æ– ta ciÌ‚m Å‹kÇlÇÌ nÉ–Çn, gasapÉ©Ì ga na rgÇ na gÊŠyo kagÉ©nÉ©lÉ©bÉ©lÉ©bÉ© atÉ© jÉ©, anyem. Ga ta bôŋo, ga na laa ntulo nsoÅ‹sono njÉ© na yɩɖa. KpaarÉ© gaÉ–e ga tÉ© kÊŠÉ–a kÊŠÉ–a kapra buruu aÉ–ono apiÉ–epiÉ–eka ; É©minti batÊŠrka kaÅ‹kÇm ÊŠto aÉ–e sÇÌ‚ba na nyÉ©.
Æ– É–a gÇÅ‹ na ce. Ʊto a na nyÉ© É–aa É© sim ma laÅ‹, ayÉ”kÉ”fÊŠmka ɩɖe tÉ© shee gÉ©shÉ›bÊŠ, ÊŠjɩʊ ÊŠÉ–e yÉ”gÉ” gapapiri nÉ©. Na baa mÊŠ É© tÉ©Ì sÇba na fÊŠba cei cei. BÊŠkaata bÊŠÉ–Çn bÊŠ ta riÌ‚ gapapiri nÉ© kÇbaja, kÇ ba na Å‹Ç gayÉ› ba tɔ̂jÉ© gasapÉ©Ì gaÉ–e na, baÉ–e ba tÉ© nyir galaÅ‹. Naa naa lÇ waÌ€à : « Baa É© É–aÌ‚ baÉ© na, ÊŠto a taa shÉ© nyɩ̂. Tam a cim gÉ© paÌ‚la gasapÉ©Ì gapÇla gajore gaÉ–e kÊŠÉ–É”lÊŠÉ–É”lÊŠ gÇŋ ! »
Ama, gapapiri nÉ© kÇbaja ba shee tÇrÇtÇrÇ. Ba shÉ© na pala gasapÉ©Ì kÊŠtÉ”jÊŠ ma, ÊŠto É–e tÉ© yiÉ–e gboo. AwaryÉ”kÉ” ba fÊŠm ma, É© ta sÇba na kÊŠ, na ci. Æ–bÉ”rÉ© ba ta sÇba na kÉ”laÅ‹, balÉ” ɩɖe ci. ƱɖÇn gboo k'a kɔɔ na É–oo gapapiri nÉ© ace atÉ© shee gasapÉ©Ì gaÉ–e ÊŠjɩʊ na. NnyÇmÇ, baa aÅ‹a a É–a n'ÊŠkÇrukÇru paÌaÌ na yɛɛ a Å‹ÇÌ‚ É©tanÉ© ace atÉ© shÉ© ÊŠjɩʊ mpabÊŠmbÉ”nÉ” nÉ–ee n É–a asÇla na pÉ© ma nÉ©.
ƱshileÌ É–Çn, gaÉ–u gaÉ–e ga sÊŠÉ–a, na gapisÇmpi ba na yɩɖa waÌ€aÌ€, KaliiÉ–a ma, ga É–oo na sukuru akpa naa atɔɔ niya waÌ€aÌ€, aÉ–e tÉ© ce gÊŠÉ–o nÉ©, k'a yɔ̂ na, Å‹kÇÅ‹ É© tɩɩ faÌ‚a aÉ–ooÉ–oo. N'a sara, asara, atÉ© kpa gÊŠyo gÊŠbÊŠmbÉ”nÉ” Å‹gÊŠÉ–ee sul ÊŠto kaasapÉ©Ì ga na É–a ma. Na KaliiÉ–a a kiÉ–e gÊŠyo gÊŠÉ–e suu. KpaarÉ© na a mana lige Å‹kÇlÇÌÉ© anar abÊŠmbÉ”nÉ” a pÉ© na nÉ© gÊŠÉ–o gÊŠÉ–e nÉ© ba pÉ© tÉ© shee gasapÉ©Ì ÊŠjɩʊ ma, aÉ–e naa jÇba.
KaliiÉ–a a tine 'ÊŠfÇlÇ naa alaa boÉ–oboÉ–o gakÇli Å‹gaÉ–ee a jÉ© gajakajaka asaa ma, n'a É–ÊŠ nÉ© gÉ©shÉ›bÊŠ gÊŠyo kaamana. Æ– jÉ© waÌ€aÌ€, k'a wÊŠÉ–a giÉ–igbo na ma, n'a yɩɖa ntulo ŋŋono nÉ–ee a cee yÉ” É–oo É–e ma.
ÅŠkÇmprÇ mbÊŠmbÉ”nÉ” nÉ–Çn nÉ©, na gasapÉ©Ì gasoÅ‹sono buruu gaÉ–Çn ga rgÇ atÇn kpaarÉ© asÉ”m boÉ–oboÉ–o É–e ataa, naa akɔɔ boÉ–o asÇ gÊŠyo gÊŠÉ–e kÉ©la nÉ–ee É© sÇla na KaliiÉ–a anÉ–i ma laÅ‹, naa asÇba boÉ–oboÉ–o kÊŠjɩʊ. Ga boÅ‹o ma, na ga Å‹ana kagÉ©nɩɩ ayɩɖa ntulo nsoÅ‹sono nÉ–Çn. KpaarÉ© na ga taa kapra É©piÉ–epiÉ–eka na KaliiÉ–a a mana rÇÅ‹Ç gaja ga tulo ma.
KpaarÉ© na ga taa kapra É©piÉ–epiÉ–eka na KaliiÉ–a a mana rÇÅ‹Ç gaja ga tulo ma. A kpa agaÉ–ufal ma, n'ÊŠto abÊŠmbÉ”nÉ” É–Çn a sÇba ÊŠnyɩʊ, na É–ooÉ–oo gatÇna garanaÌ gasÊŠÉ–aka.
Æ– ta san na KaliiÉ–a paÌaÌ, halÉ© a tÉ© lÇ ayar n'anar É–aa ga tÊŠ naa ÊŠto a na nyÉ© ma. N'anar a bor na nÉ© naa alÇ nÉ© waÌ€à : « K'aÌ yÉ” gÊŠyaÌ kÊŠ aa ? ƱɖÇn k'a kɔɔ shee É©jaÌ waÌ€aÌ€, gasapÉ©Ì gaÉ–e ga tÉ© pala ÊŠto atÉ© nyÉ© na ! » Na ayar a lÇ nÉ© waÌ€à : « AkaÅ‹ana a wÊŠÉ–a É©jaÌ. GÊŠlÇma gÊŠ bon, nnyÇmÇ baa mÊŠ É© tɩɩ saÌ‚ra gÉ©shÉ›bÊŠ, ÊŠto a taa sÇÌ‚ba ÊŠnyɩʊ. PaÌ€aÌ pɛɛpɛɛ boÉ–oboÉ–o asoÅ‹sono É–e ashee gasapÉ©Ì gapÇla Å‹gaÉ–ee ga na jÉ© k'aa na kun ma na ! »
KaliiÉ–a k'a na yɛɛ a bÉ”bÉ” n'ayar n'anar na, ama aÉ–e shee agÊŠlÉ” É©jaÌ waÌ€aÌ€, ba tÇrÇtÇrÇ. Na waÌ€à : « Maa amaÅ‹ana abÊŠmbÉ”nÉ” a naa ka É–aÌ‚ ŋŋuro nÉ©, maa a sheÌ‚e amÊŠ É©jaÌ ! » Ama KaliiÉ–a anar abÊŠmbÉ”nÉ” a cee ci boÅ‹o É© lee kÉ›rÉ›. AbÊŠkÉ” bʊɖɔŋkÉ”nÉ” mbÊŠÉ–ee KaliiÉ–a a naa toÅ‹o ma na agiÉ–igbo.
BÉ”kɔɩ banyɩʊ kaÅ‹kÇm, baa gÉ©tupi k'a gÉ© jɩʊ atÇn na. AyÉ”kɔɩ ba É–u ma, É© ta kɔɔ sÇba na kÊŠ, É©bÉ”rÉ© mbaÉ–ee akÉ”mÉ” É© cee kpa paÌaÌ ma, ba ta pÉ›mpɛŋɛ akÉ”laÅ‹. ƱshileÌ€ ÊŠÉ–e tÉ© tÇÊŠ n'É©bÉ”nÉ”, aÌ€laÅ‹ ɩɖe fÊŠba aÉ–a buruu. KaliiÉ–a waÌ€à : « Baa baÉ© na ba lÇÌ‚, k'É© Å‹Ç amÊŠ na ! GÉ© hÉ©yɛŋ ÊŠto. N tÇ ma kɔ̂ɔ gacÇÅ‹ atÉ© shee gasapÉ©Ì ÊŠjɩʊ ! »
Ɖaa KaliiÉ–a a lÇ ma, gaja ga kÊŠÉ–a gajakajaka, naa a shÉ© tɔɔ aboÉ–oboÉ–o gakÇli, naa alaa É©yupi É©rana ŋŋɔŋku nÉ© ma, n'a lee wÉ›lÉ› aÉ–oo afal. N'a fÇl gÊŠÉ–o kagÉ©cɩɩca.
ÅŠgaÉ–ee k'a shee yÉ” na ma na gÇÅ‹ waÌ€aÌ€, ayar gboo k'a na fol na. ÅŠkÇlÇÌ nÉ–ee a Å‹Ç bÊŠkÉ”ÌÉ© ÊŠpur a na lee ma, n'a tÉ© kaashÉ© waÌ€aÌ€, a tÉ© yɛɛ a kɔ̂ɔ ace atÉ© shee ÊŠto kaasapÉ©Ì ÊŠjɩʊ.
GaÉ–uÉ© a cam ÊŠnyana naa alÇ waÌ€à : « Shee ma fâŋa ÊŠpi gÊŠtÉ” gÊŠcirkayar nÉ–e ma na gÇÅ‹. » N'a tɔɔ agÊŠta n''É©ca, naa atÇr KaliiÉ–a aÅ‹kÇm shÉ›lÉ›m gÊŠÉ–o nÉ©. GasapÉ©Ì ga rgÇ na yɛɛ ga jɩ̂ ÊŠjɩʊ nÉ–ee KaliiÉ–a a pÉ© na ma na ashee jÉ© ma, n'ayar a taa agÊŠta anyÇm ÊŠcasheme. N''ÊŠca É–e ÊŠ ce atÉ© cim gasapÉ©Ì gaÉ–e kagÉ©folu. KpaarÉ© na ga Å‹ala tatata.
AsampÇna É© ta kpa KaliiÉ–a, n'a cÇpra aÅ‹Ç ayar a fÇÉ–a atÇn amana cii ma. N'a kuro naa acÇpra na gasapÉ©Ì sul kpaarÉ© ma, a Å‹Ç ÊŠca ÊŠ kɔɔ aÉ–oo na kagÊŠlÉ” gÊŠpiÉ–epiÉ–eka nÉ© afÇÉ–a atÇn ma. Ama k'É© lee jÉ© gaÉ–Çn na, na ga lÇba aÌ€yoÌ É©shemekalaÅ‹ kÉ©la nÉ©.
Na KaliiÉ–a a cu aÉ–oo gÊŠÉ–o nÉ© afÇl aÅ‹Ç biti kalesÊŠra. Æ–bÉ”rÉ© na bÉ›rÉ› mbaÉ–ee a Å‹Ç ma, baÉ–e ba ci aÉ–a atÇn. AgÉ©folu gɩɖe gÉ© tÉ© kÇ, n'a cu akpa afal, ayɛɛ anar abÊŠmbÉ”nÉ” agiÉ–igbo were were, naa afaÅ‹afaÅ‹a waÌ€à : « AmÊŠkantam ÊŠboÅ‹oka na gÇŋ ! Ʊto kaasapÉ©Ì ga cam ÊŠnyana paÌaÌ. Shee ma kɔɔ leÌ‚e É© saÌ‚n na jɩ ! Shee ma shÉ© leÌ‚e ! »
Æ–minti akoo-na-tÇb kaÅ‹kÇm, KaliiÉ–a aÉ–e É–a gÊŠyo gÊŠbÊŠmbÉ”nÉ” kaamana boÅ‹o. AgÊŠlÉ” gÊŠÉ–e gÊŠ cÇ afÇmÇ, aÉ–e tÉ© Å‹ur na raga. AsÇla na nÉ©, gaÉ–u gaÉ–Çn Å‹kÇÅ‹, ayar aÅ‹kompa nÉ–e n É–a atÇn. Na KaliiÉ–a a cÇpra agayÉ› É–oole, 'anyÉ› ɩɖe tÉ© tar, n'a sÇba giÉ–igbo É–e kÊŠkÇÊŠ. A ta kÇ, akÇ, halÉ© 'É©sÇwa É© tÉ©Ì na yor nÉ©.
GÇÅ‹ci a kÇ halÉ© bÊŠkÉ”ÌÉ© a na yɛɛ awu É–ulinya nÉ© kaÅ‹kÇlÇÌ€ nÉ–e ma, bÊŠ kpa. GasapÉ©Ì ga rgÇ n'alaÅ‹laÅ‹, É–aa gaÉ–Çn k'aa É–a na ma. Naa ajÉ© É©yupi É©rana nÉ–ee É© naa É–a atÇn cei ma, naa ayɩɖa n'atulo cei. KaliiÉ–a a naa É–a n'ÊŠkÇÊŠ ma, na gasapÉ©Ì ga Å‹ana kapra. GaÉ–uÉ© KaliiÉ–a a rÇÅ‹Ç Å‹kÇmprÇ njala nÉ–Çn aÅ‹kÇm ma na gÇÅ‹.
KaliiÉ–a ayar a Å‹ÇnÇ ka, naa naa lÇ gasapÉ©Ì gabÊŠmbÉ”nÉ” buruu É–e waÌ€à : « AÅ‹gaja ga ci, aÅ‹gaja ga ci. » N'a bÉ”lÉ” agÊŠnyÉ› ashee ÊŠpur, na ba toÅ‹o bawor shÉ›lÉ›m akpa mpaÌ nÉ©. Ba shÉ© na kpa ma, bÉ›rÉ› baÅ‹unii n'É©bÉ”rÉ© baÉ–e ba Å‹ÇnÇ ata ayiÉ–e.
KagÉ©jibɔŋɔ gɩɖe jÉ© bapaja ba wala bawor. AtÇlÇ baÅ‹unii waÌ€aÌ€, ÊŠceru nÉ–ee ba cam ma, ÊŠ lee ÊŠbÊŠmbÉ”nÉ”. Atɔɔ na kÊŠshileÌ, bÉ”kɔɩ É–Çn k'a na fÇl, kÇ ba ceÌ‚ n'ÊŠjɩʊ gÊŠÉ–o nÉ© atÉ© shee ÊŠto kaasapÉ©Ì na.
AmÊŠmpÇrÇ kaayala jÉ© gÇÅ‹.
Ce livre a été traduit et publié par l'équipe anii à Bassila. Pour plus d'informations sur le projet anii et d'autres publications en langue anii, contactez-nous :
www.revue-gugu.org
+229 66 66 11 11
Téléphone et WhatsApp
L'équipe anii salue l'équipe de AfricanStoryBook et les remercie pour leur générosité et pour la licence de CC BY.


